نازك مىشوند . آنچه درباره مردم گفته شد ، درباره حيوانات و گياهان نيز صادق است . برخى از فيلسوفان بر پايه اختلاف رنگها در ميان ساكنان مناطق مختلف ، خواسته‌اند نظريات بىارزشى را كه به حكم خون و تفاوت‌هاى جسمى ، نژادى را برترى مىدهند ، تأييد كنند . اما در حقيقت مساله برترى نژادى ، هيچ مايه علمى ندارد ، بلكه افسانه‌اى است كه توسط كسانى كه از جعل اكاذيب سود مىبرند ، ساخته شده است . اينها خواسته‌اند وانمود كنند كه منشأ اين گونه برترىها ، اختلافات نژادى است ، و ارتباطى به محيط خارجى ندارد . اگر سياهپوستى وطنش را رها كند و در آفريقاى شمالى مسكن گزيند ، چند نسل بعد ، فرزندان او تمام خصوصيات مردم آن منطقه را دارا خواهند شد ، و اگر ساكنان آفريقاى شمالى به آفريقاى ميانه بيايند زمانى نخواهد گذشت كه تحت تأثير شرايط محيطى ، نواده‌هاى آنها شبيه هم ميهنان جديدشان خواهند گرديد . بخش دوم از بستر مادى ، اقتصاد با تمامى انواع و شرايط آن است . از فعل و انفعال بين زمين و ساكنان آن ، ماده‌اى اقتصادى به وجود مىآيد كه نيازهاى جسمانى انسان را رفع مىكند . و زمين به تنهايى و بدون دخالت و كوشش انسان نمىتواند اين نيازها را مرتفع سازد . اين فعل و انفعال را اقتصاد مىناميم . از آنجا كه زمين از لحاظ شكل و ويژگيهاى ديگر ، در نقاط گوناگون متفاوت است ، ناگزير دخالت و كوشش انسانها نيز در سرزمينهاى گوناگون ، اختلاف و تنوع پيدا مىكند و به خاطر همين تنوع سرزمينها و گونه‌گونى كار و كوشش انسان است كه مواد اقتصادى نيز تنوع و تفاوت پيدا مىكند . از همين جاست كه اقتصاد كشورى ، براساس كشاورزى ، و اقتصاد